Khó khăn trong thi hành những bản án thiếu rõ ràng

06/11/2019

Dù Luật Thi hành án dân sự (THADS) đã quy định trách nhiệm của Tòa án trong trả lời kiến nghị của cơ quan THADS, tuy nhiên trên thực tế có nhiều trường hợp tòa án trả lời chậm hoặc không trả lời cơ quan THADS.

Trách nhiệm giải thích bản án của tòa Trong thực tế, nội dung bản án, quyết định tuyên không rõ, khó thi hành rất đa dạng, cụ thể như:

Không phân định rõ về phạm vi nghĩa vụ bảo đảm của nhiều tài sản thế chấp cho một hoặc nhiều hợp đồng tín dụng; không đề cập đến tài sản trên đất tồn tại từ trước khi có bản án; chỉ tuyên xử lý quyền sử dụng đất, không tuyên xử lý tài sản trên đất.Hoặc bản án, quyết định của tòa án không tuyên cụ thể nghĩa vụ bảo đảm (gốc, lãi phát sinh đến thời điểm xét xử) của các tài sản thế chấp của bên thứ ba cho một hợp đồng tín dụng; Tài sản thế chấp không có lối đi, nhiều bản án, quyết định có nội dung không thống nhất dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau... Những vướng mắc trong việc án tuyên không rõ ảnh hưởng rất lớn đến việc tổ chức thi hành án, gây kéo dài vụ việc, lãng phí thời gian, chi phí của Nhà nước và nhân dân. Theo quy định tại điểm d, điểm đ khoản 1 Điều 23 Luật THADS, thủ trưởng cơ quan THADS có quyền yêu cầu cơ quan đã ra bản án, quyết định giải thích bằng văn bản những điểm chưa rõ hoặc không phù hợp với thực tế trong bản án, quyết định đó để thi hành; Kiến nghị người có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm đối với bản án, quyết định theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, việc giải thích bản án, quyết định tuyên không rõ vẫn còn nhiều hạn chế. Theo thống kê của Tổng cục THADS năm 2018, trong 508 việc cơ quan THADS đề nghị giải thích, các cơ quan có thẩm quyền đã trả lời 277 việc, trả lời chưa rõ: 53 việc, chưa trả lời: 178 việc; trong số 132 việc kiến nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, số đã kháng nghị là 31 việc, số chưa kháng nghị là 101 việc. Theo đó, có thể thấy rất nhiều vụ việc thi hành án bị hoãn lại vì lý do này. Mặt khác, vẫn còn nhiều trường hợp mà nội dung giải thích của tòa án chưa đầy đủ, chưa đáp ứng được yêu cầu, giải thích nhưng vẫn chưa rõ, khó thi hành... Mặc dù Tòa án nhân dân Tối cao đã ban hành Chỉ thị số 05/2017 ngày 16/10/2017 về việc giải quyết các bản án, quyết định tuyên không rõ, khó thi hành. Trong đó, đưa ra nhiều giải pháp về việc rà soát, giải quyết dứt điểm các kiến nghị của cơ quan thi hành án cho rằng bản án, quyết định của tòa án tuyên không rõ, khó thi hành và phân công trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong việc chỉ đạo và chịu trách nhiệm về việc rà soát, xem xét và xử lý, khắc phục đối với các bản án, quyết định tuyên không rõ, khó thi hành… Tuy nhiên, phân tích số lượng các bản án chưa được giải thích, chưa trả lời cho các cơ quan THADS thì thấy rằng vẫn cần phải quan tâm nhiều hơn nữa đến công tác này. Cần quy định cụ thể trách nhiệm Theo quy định tại Điều 170, Điều 179 Luật THADS, Tòa án có nhiệm vụ trả lời kiến nghị của cơ quan THADS về việc xem xét lại bản án, quyết định của Tòa án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trong thời hạn 90 ngày, kể từ ngày nhận được kiến nghị. Cơ quan ra bản án, quyết định trong thi hành án có trách nhiệm: Bảo đảm bản án, quyết định đã tuyên chính xác, rõ ràng, cụ thể, phù hợp với thực tế; Có văn bản giải thích những nội dung mà bản án, quyết định tuyên chưa rõ trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu của đương sự hoặc của cơ quan THADS. Trường hợp vụ việc phức tạp thì thời hạn trả lời không quá 30 ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu. Tuy nhiên, trên thực tế có nhiều trường hợp tòa án trả lời chậm hoặc không trả lời cơ quan THADS. Một phán quyết đúng, chính xác, rõ ràng là điều kiện vô cùng quan trọng để việc thi hành phán quyết được thuận lợi. Do đó, một trong những yêu cầu đặc biệt quan trọng là tòa án phải nâng cao chất lượng của phán quyết. Để làm được điều này đòi hỏi một giải pháp đồng bộ trong toàn bộ quá trình tố tụng và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Bên cạnh các quy định về đính chính, sửa đổi, bổ sung bản án, hủy bản án (Điều 486, 487 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015), cần xem xét trách nhiệm cá nhân của thẩm phán ra bản án, quyết định không rõ, không thống nhất, khó thi hành và có những chế tài pháp lý hữu hiệu để hạn chế tình trạng này. Trong thực tế, tình trạng Tòa án chậm giải thích bản án, quyết định, chậm xem xét kiến nghị của cơ quan THADS vẫn còn diễn ra. Do đó, cần có các quy định cụ thể và nghiêm khắc hơn nữa về trách nhiệm của tòa án, trách nhiệm của thẩm phán đối với các trường hợp này. Đồng thời cần có cơ chế phát huy vai trò chủ động của cơ quan THADS và chấp hành viên trong việc thực hiện quyền yêu cầu tòa án giải thích các bản án, quyết định tuyên không rõ, khó thi hành.

HOÀNG THANH HOA 
Bài đăng trên báo Pháp luật Việt Nam ngày 06/11/2019
https://static.baophapluat.vn/Uploaded/Edition/pdf_310_2019_WQAT.pdf